(of hoe men helder kan denken en toch ten onder gaan)
Er zijn denkers die het leven verklaren, en er zijn denkers die het ontmaskeren. Emil Cioran deed het laatste.
Terwijl anderen nog probeerden zin te vinden, had hij die al verdacht gemaakt.
In een wereld die schreeuwt om groei, hoop en mentale weerbaarheid, klinkt Cioran als vloeken in de kerk. Hij schreef: Het is niet de moeite waard om geboren te worden.
Een zin die tegelijk wreed en bevrijdend is.
Cioran begreep wat weinig mensen durven toegeven: dat het bewustzijn zelf de ziekte is. De rest: ambitie, religie, liefde, politiek is slechts symptoombehandeling.
Hij schreef niet om te genezen, maar om de pijn vorm te geven. En daarin ligt zijn grootsheid.
Hij was, zoals Houellebecq dat later zou zijn, een man die te scherp keek om nog te geloven.
Waar Houellebecq de wanhoop sociologisch kadert: het verdwijnen van liefde, gemeenschap, betekenis, tilt Cioran ze naar het metafysische.
Bij hem is wanhoop geen toestand, maar de grondtoon van het bestaan.
Hij zei:
Ik schrijf alleen om de onzin van alles te verdragen.
Alleen wie ooit wilde sterven, heeft het recht om te spreken over het leven.
Het is beter een mislukking te zijn in iets wat je haat, dan een succes in iets waar je niets om geeft.
Hij was geen systeemdenker, geen academicus. Hij had een afkeer van orde, van logica, van alle pogingen om chaos te temmen. Zijn denken was muziek, geen wiskunde.
Hij geloofde dat helderheid gevaarlijk was: De mens die te veel begrijpt, is verloren.
Cioran leefde in ballingschap, in Parijs, meestal slapeloos. ’s Nachts dwaalde hij door Montparnasse, pratend met zichzelf, een sigaret in de hand, lachend om de absurditeit van alles.
Hij weigerde roem, weigerde universiteiten, weigerde zelfs zijn moedertaal. Roemeens werd Frans, geloof werd ironie.
In een tijd waarin oppervlakkige positiviteit de nieuwe religie is, is Cioran radicaal actueel. Hij herinnert ons eraan dat denken niet troost, maar bevrijdt, van de illusie dat we gelukkig móéten zijn.
Zijn werk is een spiegel die weigert te flatteren.
Hij schreef:
“Wat is de zin van alles? Geen enkele. En juist daarin schuilt de enige vrijheid die we hebben.â€
Misschien daarom blijft hij ondergewaardeerd.
Cioran verkoopt niet. Hij past niet in de schappen van zelfhulp of TED-talks. Hij biedt geen oplossingen, alleen helderheid en dat is zeldzaam, bijna ondraaglijk.
En dat is waarom we hem nodig hebben, Â niet om ons te redden, maar om ons eraan te herinneren dat redding niet bestaat.
